ΑφιερώματαΘΕΜΑΤΑ

Μισό αιώνα ζωής συμπλήρωσε το «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος»

2001-space-odyssey-1234

Ο όγκος του φεγγαριού που χαμηλώνει σιγά σιγά για να αποκαλύψει τον πλανήτη Γη και τον ήλιο που ξεπροβάλλει δειλά πίσω της υπό τους ήχους του Τάδε Έφη Ζαρατούστρα του Ρίχαρντ Στράους. Έτσι ξεκινάει το 2001, Η Οδύσσεια του Διαστήματος του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, μία από τις πιο επιδραστικές ταινίες του παγκόσμιου σινεμά. Φέτος το 2001 συμπληρώνει μισό αιώνα ζωής και παραμένει μία από τις πιο παράξενες, υπέροχες, εντυπωσιακές κινηματογραφικές μας εμπειρίες.

Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ με το 2001, Η Οδύσσεια του Διαστήματος κατάφερε να πάει εκεί που κανένας σκηνοθέτης δεν είχε μέχρι τότε καταφέρει να πάει και στην πορεία να μιλήσει για το παρελθόν και το μέλλον της ανθρωπότητας.

Στο διαστημικό του ποίημα που πρωτοπροβλήθηκε τον Απρίλιο του 1968, ο Κιούμπρικ ρίχνει μια ματιά στο μέλλον.

«Κύριε Κλαρκ» γράφει ο Κιούμπρικ τον Μάρτιο του 1964 σε επιστολή του προς τον Άρθουρ Κλαρκ, τον συγγραφέα βιβλίων επιστημονικής φαντασίας, «είμαι θερμός θαυμαστής των βιβλίων σας εδώ και αρκετό καιρό και ήθελα να συζητήσω την πιθανότητα του να κάνω μια γνωστή ως “πραγματικά καλή” ταινία επιστημονικής φαντασίας. Το βασικό μου ενδιαφέρον έγκειται σε γενικότερες περιοχές που θα αφορούν σπουδαία πλοκή και χαρακτήρες: 1. Τους λόγους για τους οποίους πιστεύουμε στην ύπαρξη ευφυούς εξωγήινης ζωής. 2. Τον αντίκτυπο (και ίσως σε ορισμένες περιστάσεις την έλλειψη αντίκτυπου) που μία τέτοια ανακάλυψη θα είχε στη Γη στο κοντινό μέλλον. 3. Μια διαστημική δοκιμή με μια προσγείωση και έρευνα της Σελήνης και του Άρη. […] Θα εξετάζατε το ενδεχόμενο να έρθετε (στη Νέα Υόρκη) για να συναντηθούμε. Σκοπός της συνάντησης θα ήταν να καθορίσουμε εάν θα μπορούσε να υπάρχει μια ιδέα ή να προκύψει μια ιδέα που θα ικανοποιούσε αρκετά και τους δυο μας, ώστε να θέλουμε να συνεργαστούμε σε ένα σενάριο».

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Τον Απρίλιο ο Κλαρκ πηγαίνει πραγματικά στη Νέα Υόρκη, όπου συναντά τον Κιούμπρικ. Ο σκηνοθέτης του προτείνει κάτι ανορθόδοξο: να γράψουν πρώτα ένα μυθιστόρημα πριν γράψουν ένα σενάριο για την ταινία. Η διαδικασία αυτή θα διαρκέσει δύο χρόνια. Ο Κιούμπρικ συμφωνεί να χρησιμοποιηθεί η ιστορία The Sentinel του Κλαρκ (που αφορά την ανακάλυψη ενός εξωγήινου αντικειμένου στο φεγγάρι) ως βάση για την ταινία. Ο σκηνοθέτης βλέπει κάθε ταινία επιστημονικής φαντασίας που πέφτει στα χέρια του.

Μέχρι τα Χριστούγεννα του 1964, ο Κλαρκ έχει ολοκληρώσει ένα προσχέδιο του μυθιστορήματος (που έχει έκταση 50.000 λέξεις), το οποίο ο Κιούμπρικ παρουσιάζει στην MGM και στην εταιρεία παραγωγής Cinerama, συγκεντρώνοντας 6 εκατομμύρια δολάρια για τα γυρίσματα μιας ταινίας.

Η πρώτη ανακοίνωση για την ταινία έρχεται τον Φεβρουάριο του 1965. Ο τίτλος της ταινίας επρόκειτο αρχικά να είναι «Ταξίδι πέρα από τα Άστρα». Την άνοιξη του ίδιου έτους ο Κλαρκ κάνει αλλαγές στο μυθιστόρημα με την πυραμίδα του The Sentinel να αλλάζει σε διάφορα σχήματα πριν καταλήξει στον μαύρο μονόλιθο. Ο Κιούμπρκ αρχίζει να προσλαμβάνει συνεργάτες, αλλάζει τον τίτλο σε 2001, Η Οδύσσεια του Διαστήματος. Τον Ιούνιο του 1965 το διαστημικό σκάφος Mariner IV πλησιάζει τον Άρη και στέλνει στη Γη 22 φωτογραφίες από την επιφάνεια του πλανήτη. Ο Κιούμπρικ, φοβούμενος χρηματικές απώλειες από τυχόν ανακάλυψη Αρειανών πριν την έξοδο της ταινίας του, επικοινωνεί με τη Lloyds στο Λονδίνο και ζητά ασφαλιστικό συμβόλαιο που θα τον εξασφαλίζει σε περίπτωση ανακάλυψης εξωγήινων πριν ολοκληρωθεί το 2001. Η Lloyds αρνείται να το υπογράψει.

Το καλοκαίρι του 1965 αρχίζει η λεπτομερής δουλειά πάνω στα σκηνικά και τα κοστούμια της ταινίας και λαμβάνονται οι τελικές αποφάσεις για το φινάλε (το Star Child και τον επιζώντα του διαστημικού σκάφους). Τα γυρίσματα ξεκινούν στις 29 Δεκεμβρίου του 1965 στα στούντιο Σέπερτον κοντά στο Λονδίνο.

2001-space-odyssey-1235

Τον Φεβρουάριο του 1966 γίνεται μια δοκιμαστική προβολή για τα στελέχη της MGM με ορισμένες ολοκληρωμένες σκηνές, ενώ μερικούς μήνες αργότερα ο Κλαρκ θα πάει στο Χόλιγουντ προσπαθώντας να καθησυχάσει τα ανήσυχα στελέχη. Για τους σκοπούς της παραγωγής κατασκευάζεται ένας πραγματικός φυγοκεντρωτής αξίας 750.000 δολαρίων. Τον Ιούνιο του 1966 ο Κλαρκ επιχειρεί να πείσει τον Κιούμπρικ για την έκδοση του μυθιστορήματος πριν την ολοκλήρωση της ταινίας -χωρίς αποτέλεσμα, όμως.

Βασικό ρόλο στο 2001 παίζουν τα κλασικά κομμάτια που χρησιμοποιεί ο Κιούμπρικ στο σάουντρακ, τα οποία μετατρέπουν την ταινία σε διαστημική όπερα. Ο Κιούμπρικ τα χρησιμοποιεί, αντικαθιστώντας την πρωτότυπη μουσική του συνθέτη Άλεξ Νορθ.

Το μεγαλύτερο μέρος του 1967 ο Κιούμπρικ ασχολείται με την ολοκλήρωση των ειδικών εφέ της ταινίας που κοστίζουν 6,5 εκατομμύρια δολάρια (συνολικός προϋπολογισμός της ταινίας: 10,5 εκατομμύρια δολάρια). Οι πρώτες προβολές της ταινίας γίνονται Μάρτιο και Απρίλιο του 1968. Έναν χρόνο μετά ο Κιούμπρικ κερδίζει το μοναδικό Όσκαρ της καριέρας του για τα ειδικά εφέ της ταινίας.

Για το κοινό των B movies sci-fi ταινιών, το 2001 ήταν μια πρωτόγνωρη εμπειρία. Το μεγαλείο του διαστήματος και οι φιλοσοφικές διαστάσεις της ανακάλυψής του ήταν βασικά ζητήματα που ενδιέφεραν τον σκηνοθέτη.

O αντίκτυπος της ταινίας ήταν τόσο μεγάλος ώστε οδήγησε στην δημοφιλή θεωρία ότι η προσελήνωση του Νιλ Άρμστρονγκ δεν συνέβη στην πραγματικότητα και ότι ο Κιούμπρικ ήταν αυτός που τη σκηνοθέτησε.

2001-1

Το αποτέλεσμα ήταν μια ταινία που σε ανάγκαζε να τη δεις ξανά και ξανά. Για τα εφέ, για τη μουσική, για να προσπαθήσεις να εξηγήσεις τι σημαίνει ο μονόλιθος και τι το πλάνο του τέλους. Μια ταινία – πραγματική εμπειρία, από αυτές τις σπάνιες του κινηματογράφου που δύσκολα επαναλαμβάνονται. Στα χρόνια που θα ακολουθούσαν τα μπλοκμπάστερ θα κυριαρχούσαν. Αλλά ελάχιστα θα είχαν τη «σοφία» του 2001.

Στις παρακάτω σπάνιες φωτογραφίες, έχουμε και εμείς τη δυνατότητα να ταξιδέψουμε στο 2001 -πίσω μας πλέον-, όπως το είδε ο σκηνοθέτης, ενώ στο 23 λεπτών ντοκιμαντέρ που ακολουθεί, ο θεατής «εισβάλλει» στην προετοιμασία της ταινίας.

Αγγελική Στελλάκη

Η πρώτη ταινία που είδε σε κινηματογραφική αίθουσα ήταν το Χορεύοντας με τους Λύκους. Κατά τη διάρκεια του οποίου διάβαζε Μίκι Μάους, σπάζοντας τα νεύρα όλων. Σε σινεφίλ μονοπάτια οδηγήθηκε όταν, κατά τη διάρκεια μοναχικών κινηματογραφικών βραδινών περιπλανήσεων, διαπίστωσε ότι νοιώθει μια παράξενη ευτυχία, κάθε φορά που τα φώτα χαμηλώνουν, ο ήχος του προτζέκτορα πλημμυρίζει το χώρο και μυρωδιά ποπ κορν ξεχύνεται στην αίθουσα.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *